Bức tranh của một Danh hoạ trong phòng ngủ

Có những bức tranh chỉ là tranh.
Và có những bức tranh mang theo cả tầm vóc của người vẽ.

Tác phẩm của bác Lê Triều Điển không đứng trước người xem như một hình ảnh để thưởng thức.
Nó đứng đó như một sự hiện diện.

Tranh của một Danh hoạ, suy cho cùng, không nằm ở việc vẽ cái gì cho “giống”,
mà ở chỗ mỗi đường cọ đều chứa một nội lực sống... đã được chưng cất qua năm tháng.
Người vẽ không còn cố làm vừa mắt ai nữa.
Họ vẽ bằng trải nghiệm, bằng va đập,
bằng những lớp trầm tích tinh thần tích tụ qua cả đời người.

Nhìn vào bức tranh này,
ta không thấy sự chiều chuộng thị giác.
Không có cảnh sắc để ngắm.
Cũng không phải là một câu chuyện dễ kể.

Chỉ có những hình thể mạnh, thô, như được dựng lên từ đất.
Những đường viền đậm, dứt khoát, không do dự.
Những mảng màu dày, chồng lớp, như thể mỗi lớp là một lần suy tư lắng xuống.

Đó là thứ uy lực rất riêng của hội hoạ từng trải —
khi người hoạ sĩ không còn tìm cách làm đẹp bề mặt,
mà để cho tinh thần của mình in thẳng lên toan vải.

⸻

Cái “thần” của người vẽ

Tranh của một Danh hoạ thường có một điểm chung:
nó không cố nói lên những điều đang cuộn sóng,
nhưng người xem vẫn cảm thấy mình đang nghe được...
đang cảm nhận được những cuộn trào ấy.

Ở bức tranh này, những hình người cách điệu, đứng thẳng, đối xứng, như những cột trụ vô hình.
Không mềm mại.
Không uốn lượn.
Không chiều theo cảm xúc nhất thời.

Chúng đứng đó với một vẻ gần như nguyên sơ —
vừa giống biểu tượng,
vừa giống ký ức,
vừa giống một điều gì đó... cổ xưa hơn cả lời nói.

Đó chính là cái “thần”...
mà không phải kỹ thuật nào cũng tạo ra được.
Nó đến từ một đời người đã nhìn đủ buồn vui, đủ thăng trầm, đủ đổi thay của đất và người.

Vì vậy, khi đứng trước tác phẩm của một Danh hoạ,
ta không chỉ nhìn một bức tranh,
mà đang đứng trước bề dày tinh thần của cả một con người.

⸻

Và rồi… bức tranh ấy lại ở trong phòng ngủ

Điều đặc biệt là:
một tác phẩm mang tầm vóc như vậy
lại không được khoe ra nơi phòng khách sang trọng,
không treo giữa không gian trưng bày,
mà... ở trong phòng ngủ.

Phòng ngủ là nơi con người không còn vai diễn.

Ở đó, người ta không cần phải gây ấn tượng với ai.
Không cần chứng minh mình thành công, mình mạnh mẽ... hay ổn định.
Ta chỉ còn là một con người mệt mỏi sau một ngày dài,
nằm xuống với những suy nghĩ chưa kịp gọi thành tên.

Và chính trong không gian mong manh đó,
sự hiện diện của một bức tranh mang nội lực mạnh mẽ như thế
lại trở nên lặng lẽ mà vững vàng đến lạ.

⸻

Một kiểu “trấn giữ” không ồn ào

Người ta hay nói về tranh treo phòng ngủ theo phong thuỷ:
tranh gì hợp mệnh, hợp hướng, hợp tuổi.

Nhưng có một kiểu “trấn giữ” khác,
không dựa vào biểu tượng may mắn,
mà dựa vào sức nặng tinh thần.

Những hình thể trong tranh, đứng thẳng như những trụ cột,
gợi ký ức, cảm giác về những lớp người đi mở cõi hơn ba trăm năm trước —
những con người rời quê cũ, đi vào vùng đất hoang,
đối mặt với thiên nhiên khắc nghiệt, với cô độc và thiếu thốn,
nhưng vẫn ở lại, vẫn dựng nhà, vẫn gây dựng đời sống.

Họ không sống vì những lời hứa đẹp đẽ.
Họ sống bằng sự bền bỉ đến lì lợm, của con người khi buộc phải sống tiếp.

“Người trước còn đi qua được, mình hôm nay cũng sẽ qua được.”

⸻

Tranh không trấn phòng – tranh trấn lòng

Có thể ai đó nhìn vào bức tranh này và thấy nó dữ dội, khó hiểu.
Nhưng với người đã sống cùng nó qua nhiều năm tháng,
nó không còn là màu hay hình nữa.

Nó trở thành một nền tinh thần âm thầm.

Những lúc lòng người chao đảo,
chỉ cần liếc mắt lên, thấy những hình thể ấy vẫn đứng đó —
im lặng, vững vàng, không giải thích —
tự nhiên trong lòng cũng bớt nghiêng đi một chút.

Có lẽ, đó mới là cách một tác phẩm của Danh hoạ hiện diện trong đời sống:
không cần được hiểu hết,
chỉ cần được ở đó,
như một điểm tựa vô hình giữa những đêm rất người.

⸻

Sói chưa từng có dịp gặp bác Lê Triều Điển ngoài đời.
Cuộc gặp duy nhất, nếu có thể gọi là gặp,
chính là qua bức tranh này —
món quà bác gửi tặng Ba của Sói từ nhiều năm trước.

Nhưng đôi khi...
chỉ cần đứng đủ lâu trước một tác phẩm,
người ta vẫn có thể hình dung ra phần nào bóng dáng của người vẽ.

Sói tưởng tượng ra bác có mái tóc búi sau đầu,
áo dài sẫm màu,
dáng điềm tĩnh mà không hề phiêu nhẹ.

Giống như một ông thầy pháp của hội hoạ.

Mỗi lần vung tay đặt cọ xuống toan
không phải chỉ là một động tác kỹ thuật,
mà như một lần dồn khí,
một lần dội nội lực của mình vào mặt vải.

Những đường viền đậm, mạnh và không do dự trong tranh
khiến Sói có cảm giác
người vẽ không ngồi tỉ mỉ “tô” từng chút một,
mà đứng trước tranh như đứng trước một nghi lễ —
mỗi nhát cọ là một lần khẳng định sự hiện diện của mình trên đời.

Sói nhận ra mấy vệt sơn dầu dày cộp,
gồ ghề hơi lệch qua phía bên trái trục trung tâm của bức họa.

"Đó đâu có còn là màu vẽ... mà là những khối cảm xúc... được họa sĩ 'bệt' trực tiếp xuống mặt toan..."

Một sự hào phóng đến cực đoan của kỹ thuật Impasto.
Những vết sơn dầu chồng chất ấy...
cho thấy người nghệ sĩ đã không hề tiết kiệm tâm tư...
cũng chẳng màng tới chi phí...

Ông bỏ ra tất cả để đổi lấy một sự hiện diện đầy physicality của linh hồn...
trên nền vải..."

Có thể Sói tưởng tượng sai.
Nhưng đôi khi, cái cách ta hình dung về người hoạ sĩ
lại chính là cách bức tranh đã chạm được vào mình.