Tranh Phượng Hoàng - Khi cảm hứng hóa thân thành một sinh thể cao quý
Có những bức tranh được vẽ ra từ kỹ thuật.
Nhưng cũng có những bức tranh được sinh ra từ một trạng thái rất khác.
Một trạng thái mà người nghệ sĩ ngồi rất lâu trước tấm toan trắng,
không phải để sao chép một hình ảnh,
mà để tìm cách tượng hình hóa một ý niệm.
Với tranh Phượng Hoàng, trạng thái ấy gần như là điều bắt buộc.
Bởi vì Phượng Hoàng không phải là một loài chim có thật để người ta quan sát ngoài tự nhiên.
Nó là một biểu tượng.
Một biểu tượng của sự cao quý, của phú quý, của vẻ đẹp vương giả và thanh khiết.
Vì thế, khi người nghệ sĩ bắt đầu vẽ Phượng Hoàng,
họ không chỉ đang vẽ một sinh vật.
Họ đang cố gắng cho một ý tưởng trở thành hình hài.
Trong mỹ thuật Á Đông, hình dáng của Phượng Hoàng thường được tạo nên từ nhiều yếu tố tượng trưng:
• đầu như gà trống
• mỏ chim
• cổ uốn mềm
• thân thanh thoát
• và chiếc đuôi dài rực rỡ như một vầng lửa đang lan ra phía sau.
Nhưng nếu chỉ ghép những chi tiết ấy lại với nhau,
bức tranh vẫn chưa phải là Phượng Hoàng.
Điều quyết định lại nằm ở một thứ khó nắm bắt hơn nhiều:
Một con chim có thể được vẽ đúng hình thể. Nhưng một Phượng Hoàng thật sự phải mang theo cảm giác:
• thanh cao
• kiêu hãnh
• và một vẻ đẹp dường như không thuộc về đời thường.
Vì vậy, nhiều họa sĩ khi vẽ Phượng Hoàng thường ngồi rất lâu trước bức tranh của mình. Họ chỉnh lại từng đường cong của chiếc cổ, từng lớp lông đuôi đang tỏa ra như một ngọn lửa.
Không phải vì họ chưa vẽ xong. Mà vì họ đang tìm đúng nhịp điệu của sinh thể ấy.
Có lẽ vì vậy mà tranh Phượng Hoàng mang một điều khá đặc biệt.
Nó không phải là loại tranh dễ chạm đến số đông.
Không giống những bức tranh phong cảnh dịu dàng hay hoa lá gần gũi, Phượng Hoàng mang một vẻ đẹp có phần… xa xỉ của tinh thần.
Người ta có thể nhìn thấy nó đẹp. Nhưng để thật sự cảm được nó, người xem phải có một sự rung động nào đó trước cái cao quý.
Một sự tĩnh lặng đủ lâu để nhận ra:
- chiếc cổ đang vươn lên kiêu hãnh
- đôi cánh mở ra như một lời chúc phúc
- và bộ lông rực rỡ không chỉ là màu sắc mà là biểu tượng của phú quý và thịnh vượng.
Trong văn hóa Á Đông, Phượng Hoàng thường xuất hiện bên cạnh Rồng.
Rồng tượng trưng cho sức mạnh và quyền lực. Còn Phượng Hoàng tượng trưng cho vẻ đẹp, đức hạnh và sự cao quý.
Hai biểu tượng ấy đứng cạnh nhau không chỉ để tạo nên một bố cục hài hòa, mà còn để nhắc nhở rằng:
một thế giới thật sự thịnh vượng không chỉ cần sức mạnh, mà còn cần vẻ đẹp của tâm hồn và phẩm giá.
Nhưng điều thú vị nhất của Phượng Hoàng có lẽ nằm ở chính những người đã vẽ nó.
Có những họa sĩ dành cả đời để vẽ loài chim huyền thoại ấy.
Họ thử nhiều cách khác nhau:
- thay đổi dáng bay
- thay đổi nhịp cong của chiếc cổ
- thay đổi cách bộ lông đuôi tỏa ra như một ngọn lửa.
Nhưng có lẽ ngay cả sau rất nhiều năm, họ cũng hiểu rằng mình chỉ chạm được một phần rất nhỏ của sinh thể huyền thoại ấy.
Bởi vì Phượng Hoàng, suy cho cùng, không chỉ là một hình dạng.
Nó là một ý niệm.
Một ý niệm về vẻ đẹp cao quý mà con người luôn cố gắng vươn tới.
Có lẽ người nghệ sĩ vẽ Phượng Hoàng cũng không chỉ dựa vào trí tưởng tượng.
Trong những khoảnh khắc rất hiếm của cảm hứng sáng tạo, khi tâm trí lắng lại và nhát cọ đi theo một nhịp điệu gần như vô thức, người vẽ đôi khi rơi vào một trạng thái rất lạ.
Một trạng thái mà nhiều họa sĩ gọi là xuất thần.
Ở đó, họ không còn cố gắng “thiết kế” hình ảnh nữa. Họ chỉ đơn giản là để cho cảm hứng dẫn đường.
Và biết đâu, chính trong những khoảnh khắc ấy, người nghệ sĩ đã chạm đến một cõi rất tinh tế của tâm hồn — nơi vẻ đẹp ưu nhã của Phượng Hoàng thật sự đang tồn tại.
Vì thế, nếu một ngày may mắn có được một bức tranh Phượng Hoàng được vẽ trong trạng thái xuất thần như vậy trong nhà, có lẽ điều quý giá nhất mà nó mang lại không chỉ là vẻ đẹp.
Mà là một cảm giác rất nhẹ.
Như thể trong căn phòng nhỏ của mình, vẫn còn bay lơ lửng một chút gì đó thanh cao…
đủ để những bụi bặm của thế gian khó bám vào tâm hồn hơn.